Blog
Szczepienie drzew owocowych
Szczepienie drzew owocowych to łączenie zrazu (fragmentu pędu wybranej odmiany) z podkładką, dzięki czemu nowe drzewo dziedziczy dokładnie cechy owoców odmiany, a jednocześnie korzysta z siły wzrostu i odporności podkładki. Najczęściej stosuje się kopulację i szczepienie w rozszczep wczesną wiosną oraz oczkowanie (okulizację) latem - przy ostrym narzędziu i prawidłowym dopasowaniu kambium przyjęcie się szczepu sięga zwykle 80-90%.
Po co szczepi się drzewa owocowe?
- Wierne powielenie odmiany - z pestki lub nasiona nie wyrośnie drzewo identyczne z rodzicem; jedynym sposobem na uzyskanie np. dokładnie takiej samej jabłoni 'Szampion' jest szczepienie zrazu tej odmiany.
- Połączenie zalet dwóch roślin - podkładka odpowiada za siłę wzrostu (karłowa, półkarłowa, silnorosnąca), mrozoodporność i odporność na choroby korzeni, a zraz decyduje wyłącznie o jakości i smaku owoców.
- Przeszczepienie starego drzewa na nową odmianę - zamiast wycinać dorosłe drzewo, można przeszczepić jego konary na inną, bardziej pożądaną odmianę i skrócić czas oczekiwania na plon w porównaniu z sadzeniem od nowa.
Najpopularniejsze metody szczepienia
Kopulacja (szczepienie prostym stosem)
Najprostsza metoda, polecana początkującym. Stosowana, gdy zraz i podkładka mają zbliżoną grubość (do ok. 1 cm). Wykonuje się ją wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji.
Szczepienie w rozszczep
Stosowane przy grubszej podkładce niż zraz - typowe przy przeszczepianiu starszych drzew na nową odmianę. Podkładkę rozcina się wzdłużnie, a zaostrzony klinowo zraz wsuwa się w powstałą szczelinę tak, by kambium obu elementów stykało się choć z jednej strony.
Szczepienie za korę
Wykorzystywane wiosną, gdy w drzewie rusza już sok i kora łatwo odchodzi od drewna. Dobrze sprawdza się przy przeszczepianiu grubszych konarów - nie wymaga dokładnego dopasowania średnicy zrazu i podkładki.
Oczkowanie (okulizacja)
Metoda polegająca na wszczepieniu pojedynczego pąka (oczka) pod korę aktywnie rosnącej podkładki. Wykonuje się ją latem (lipiec-sierpień), gdy kora podkładki dobrze odchodzi od drewna. To standardowa metoda stosowana w szkółkach do masowego rozmnażania odmian. Jeśli szczepisz wiśnie i czereśnie lub śliwy, to właśnie oczkowanie jest często najskuteczniejszym wyborem.
Kiedy szczepić drzewa owocowe - kalendarz
- Późna zima / wczesna wiosna (luty-kwiecień), przed pęknięciem pąków - kopulacja, szczepienie w rozszczep.
- Wiosna, w okresie ruszenia soków - szczepienie za korę.
- Lato (lipiec-sierpień) - oczkowanie na aktywnie rosnącej, dobrze uwodnionej podkładce.
Narzędzia i materiały potrzebne do szczepienia
- Ostry nóż szczepieniowy - to najważniejsze narzędzie; tępe ostrze strzępi tkankę i znacząco obniża szansę przyjęcia się szczepu. Dobre noże znajdziesz w kategorii Dom i ogród.
- Sekator - do pobierania zrazów i formowania podkładki.
- Taśma szczepieniowa - rozciągliwa taśma PE stabilizująca połączenie i chroniąca je przed wysychaniem.
- Wosk lub pasta ogrodnicza - do zabezpieczenia szczytu zrazu i wszystkich ran przed utratą wilgoci. Maści i pasty ogrodnicze kupisz w naszym sklepie.
- Zrazy - jednoroczne pędy pobrane z odmiany w stanie spoczynku (najlepiej w grudniu-styczniu) i przechowywane w chłodzie do momentu szczepienia.
- Podkładka - dobrana do gatunku i pożądanej siły wzrostu przyszłego drzewa (karłowa, półkarłowa lub silnorosnąca). Zobacz nasiona i sadzonki.
Krok po kroku - szczepienie kopulacyjne dla początkujących
- Wybierz zraz i podkładkę o zbliżonej średnicy.
- Wykonaj jedno skośne cięcie o tej samej długości na zrazie i na podkładce, jednym pewnym ruchem noża.
- Złóż oba cięcia tak, by warstwy kambium stykały się przynajmniej z jednej strony - to właśnie w tym miejscu nastąpi zrastanie.
- Owiń miejsce złączenia taśmą szczepieniową, dociskając połączenie, ale bez zbytniego zgniatania tkanki.
- Zabezpiecz szczyt zrazu (i wszystkie odsłonięte rany) woskiem ogrodniczym, aby zapobiec wysychaniu.
- Obserwuj szczep przez kolejne 2-4 tygodnie - pęczniejące i rozwijające się pąki oznaczają udane przyjęcie.
Najczęstsze błędy przy szczepieniu
- Tępy nóż - powoduje postrzępione cięcia, przez co zrazy gorzej się zrastają z podkładką.
- Brak styku kambium - samo dociśnięcie kory do kory bez kontaktu warstw kambium nie wystarczy, by szczep się przyjął.
- Zła pora szczepienia - zbyt późne szczepienie wiosną (po rozwinięciu liści) lub zbyt wczesne oczkowanie latem obniża skuteczność.
- Brak zabezpieczenia rany - niezabezpieczony woskiem zraz wysycha, zanim zdąży się zrosnąć z podkładką.
- Niedopasowana podkładka - użycie podkładki nieodpowiedniej dla danego gatunku lub odmiany skutkuje słabym wzrostem lub odrzuceniem szczepu.
Pielęgnacja po szczepieniu
- Systematycznie usuwaj odrosty (dzikie pędy) wyrastające z podkładki poniżej miejsca szczepienia - odbierają one siłę wzrostu szczepionej odmianie.
- Młody pęd wyrastający ze szczepu podwiąż do tyczki, żeby chronić kruche połączenie przed złamaniem pod wpływem wiatru.
- Kontroluj taśmę szczepieniową - gdy pień zaczyna przyrastać na grubość, poluzuj lub przetnij ją, by nie przewężała drzewka.
- Młode, świeżo zaszczepione drzewo jest wrażliwe na choroby - zapoznaj się z naszym artykułem o chorobach i szkodnikach jabłoni i w razie potrzeby sięgnij po środki ochrony roślin.
- Po przyjęciu się szczepu wspieraj jego wzrost odpowiednim nawożeniem.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest najlepsza pora na szczepienie drzew owocowych? Większość metod (kopulacja, szczepienie w rozszczep, za korę) wykonuje się wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji. Oczkowanie natomiast wykonuje się latem, na aktywnie rosnącej podkładce.
Czy można szczepić dowolną odmianę na dowolną podkładkę? Nie - szczepienie udaje się zazwyczaj między roślinami tego samego gatunku lub blisko spokrewnionymi (np. jabłoń na jabłoni, grusza na grusza, choć grusza przyjmuje się też na pigwie). Łączenie odległych botanicznie gatunków najczęściej kończy się niepowodzeniem.
Po jakim czasie widać, że szczepienie się przyjęło? Zwykle po 2-4 tygodniach - pierwszym sygnałem jest pęcznienie i rozwijanie się pąków na zrazie.
Czy szczepienie osłabia drzewo? Prawidłowo wykonane szczepienie nie osłabia drzewa - wręcz przeciwnie, dobrze dobrana podkładka może zwiększyć jego odporność. Osłabienie pojawia się wyłącznie przy błędach wykonania, np. słabym zroście lub niedopasowaniu podkładki do odmiany.
Podsumowanie
Skuteczne szczepienie drzew owocowych zależy od trzech czynników: ostrego narzędzia, dokładnego dopasowania kambium zrazu i podkładki oraz właściwej pory wykonania zabiegu - wiosną dla większości metod, latem dla oczkowania. Odpowiednia pielęgnacja po szczepieniu, w tym usuwanie odrostów podkładki i ochrona młodego pędu, decyduje o tym, czy drzewo wyrośnie silne i szybko zacznie owocować.
